ŁACNO PRZEBARSZCZAĆ…

pobrane (2)

„Łacno przebarszczać, kiedy dostawa” pisze Rysiriski, a wtóruje mu Cnapius: „Łacno przebarszczać, kiedy jest w czym”, gdzie „przebarszczać” znaczy: przebierać, wybredzać, grymasić. A. Bruckner słusznie zwrócił uwagę1, że znaczeniowo mamy tutaj to samo przysłowie, które u Kochanowskiego brzmi: „Łacno durować, kiedy przystępuje” (Szachy, w. 554), tj. „Łatwo stroić żarty, kiedy przybywa”, oczywiście, dostatku, czyli dobrze się wiedzie, a co powtarza w Światowej rozkoszy Hieronim Morsztyn jako „Łacno durować, koli przystępuje”. W tej postaci jest to dosłowny i mechaniczny przekład białoruskiego „Czamu ni dureć (szaleć), kali prystu- pdje”2, co E. Orzeszkowa oddała przez: „Czemu nie szaleć (in. dureć), kiedy ochota. Czemu nie poweselić się, kiedy jest ochota.” Nasuwa się pytanie, skąd przysłowie białoruskie trafiło do poematu Kochanowskiego. Wprawdzie takie czy inne elementy językowe białoruskie lub ukraińskie były zjawiskiem normalnym u pisarzy, którzy pochodzili z owoczesnych kresów wschodnich monarchii jagiellońskiej4, u Reja, Orzechowskiego czy Szarzyriskiego, nie mówiąc już o Filonie Kmicie Czarnobylskim, staroście orszańskim, który w listach do Zygmunta I, pisanych po białorusku, chętnie posługiwał się przysłowiami. Ludzie ci od dzieciństwa znali język miejscowego chłopa i nieraz używali go na co dzień. Kochanowski jednak, urodzony w Polsce środkowej, do pisarzy tych nie należał. Tak, ale po powrocie do kraju bawił czas jakiś w Lubelskiem u Firlejów i utrzymywał bliskie, choć zagadkowe dla nas stosunki z Radziwiłłami, i przypuścić należy, że na dworach tych magnatów kolegował z ludźmi pochodzącymi z obszarów ruskich, stykał się z służbą ruską i słyszał język, którego rozumienie nie nastręczało mu większych trudności. Nic więc dziwnego, że zapadło mu w pamięci przysłowie przydało się ono właśnie w humoresce, której bohaterom nadał imiona Borzuja i Fiedora, a więc brzmiące z ruska.

You may also like

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *